Uzależnienia behawioralne Legnica

Hazard patologiczny aktywuje mezolimbiczną drogę nagrody w sposób bardzo silny, ze względu na nieprzewidywalność wyniku (intermittent reinforcement schedule). Badania klasyczne Skinnera z lat 50. pokazały, że zmienny harmonogram wzmocnień powoduje najsilniejsze utrwalenie zachowania, dlatego hazard jest klinicznie trudniejszy do leczenia niż uzależnienie od stałych nagród. Terapia obejmuje pracę nad zniekształceniami poznawczymi (iluzja kontroli, gambler's fallacy, illusion of near miss), trening strategii zaradczych w sytuacjach wysokiego ryzyka, plan finansowy redukujący dostęp do pieniędzy, blokady techniczne. Naltrekson stosowany off-label w hazardzie ma umiarkowaną skuteczność potwierdzoną w kilku badaniach klinicznych.

WHO wpisała Gaming Disorder do ICD-11 w 2019 roku, decyzja kontrowersyjna z perspektywy branży gier komputerowych, ale klinicznie uzasadniona. Diagnoza wymaga 12-miesięcznego okresu objawów: utrata kontroli nad czasem grania, priorytet grania nad innymi aktywnościami, kontynuacja grania pomimo negatywnych konsekwencji. U nieletnich pacjentów praca terapeutyczna obejmuje także rodzinę: uczenie rodziców rozpoznawania objawów, ustalanie zasad dotyczących czasu ekranowego (rekomendacja maks. 1-2 godziny dziennie u nastolatków), wspieranie alternatywnych aktywności (sport, kontakty społeczne, hobby off-line, co w warunkach dolnośląskich jest szczególnie dostępne dzięki bliskości Karkonoszy, Gór Kaczawskich, Borów Dolnośląskich oraz licznych szlaków rowerowych Pogórza Kaczawskiego). Blokady techniczne: Cold Turkey, Freedom, ustawienia kontroli rodzicielskiej na routerach.

WHO wpisała CSBD do ICD-11 w 2019 roku pod kodem 6C72. Diagnoza obejmuje powtarzający się brak kontroli nad zachowaniami seksualnymi (oglądanie pornografii, masturbacja, kontakty z sex-workerami, kompulsywne aplikacje randkowe) prowadzący do znacznej dysfunkcji albo cierpienia. Kontrowersje kliniczne dotyczą granicy między CSBD a wysokim libido. Praktyka kliniczna: jeśli zachowanie powoduje cierpienie pacjenta, dysfunkcję w pracy, problemy w relacjach, mimo świadomych prób ograniczenia, spełnia kryteria CSBD. Legnicki oddział pracuje z pacjentami z CSBD w nurcie CBT z elementami terapii akceptacji i zaangażowania (ACT), z udziałem partnera/partnerki w wybranych przypadkach.

Pracoholizm nie jest wpisany do ICD-11 jako odrębne rozpoznanie, klasyfikowany jest jako forma zaburzeń kompulsywnych albo cecha osobowości pracoholicznej. Klinicznie obraz spełnia kryteria uzależnienia: utrata kontroli (pracowanie pomimo świadomych prób ograniczenia), kontynuacja pomimo szkód (wypalenie, problemy somatyczne, dezorganizacja rodziny), objawy odstawienia (lęk, niepokój, depresja po próbach urlopu). Trudność diagnostyczna polega na społecznym nagradzaniu zachowania: pracoholizm jest często chwalony przez pracodawców oraz idealizowany kulturowo, szczególnie w Zagłębiu Miedziowym, gdzie kultura ciężkiej pracy w KGHM oraz w fabrykach motoryzacyjnych Polkowic jest wpisana w lokalną tożsamość. Praca terapeutyczna obejmuje rekonceptualizację pracy jako formy uzależnienia, ustalanie granic czasowych, planowanie aktywności off-work (wycieczki w Karkonosze, weekendy w Borach Dolnośląskich, spacery po szlakach Pogórza Kaczawskiego, wyjazdy nad Jezioro Słup oraz Pojezierze Legnickie), terapię rodzinną.

Kompulsywne objadanie się różni się od bulimii brakiem zachowań kompensacyjnych (wymioty, środki przeczyszczające, intensywne ćwiczenia). Pacjent po epizodzie objadania doświadcza silnego wstydu, ale nie próbuje „naprawić" zachowania. Skutki kliniczne: otyłość, problemy metaboliczne (insulinooporność, cukrzyca typu 2), nadciśnienie, depresja. BED wpisany do DSM-5 w 2013 roku, w ICD-11 klasyfikowany w grupie zaburzeń odżywiania. Leczenie: CBT-E (CBT enhanced, model Fairburna), elementy terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT), praca z mechanizmami emocjonalnymi prowadzącymi do objadania. Legnicki oddział współpracuje z dietetykami klinicznymi w wybranych przypadkach BED, aby równolegle adresować aspekty żywieniowe oraz psychologiczne.